🧠HUNGRY JUDGE EFFECT: khi cảm xúc tác động tới hành vi và tài khoản

Thị trường chứng khoán vốn dĩ là một sàn đấu của lý trí và cảm xúc. Trong vô vàn những yếu tố tác động đến quyết định giao dịch, từ báo cáo tài chính, tin tức vĩ mô, cho đến phân tích kỹ thuật, có một khía cạnh thường bị bỏ qua nhưng lại vô cùng mạnh mẽ: TÂM LÝ HỌC HÀNH VI. Hungry Judge Effect - dịch nôm na là hiệu ứng Quan tòa đói, cũng là một trong số đó.

📌 HUNGRY JUDGE EFFECT LÀ GÌ?

Khái niệm "HUNGRY JUDGE EFFECT" xuất phát từ một nghiên cứu nổi tiếng năm 2011 của Shai Danziger, Jonathan Levav và Liora Avnaim-Pesso, công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences. Họ đã phân tích hơn 1,000 phán quyết của các thẩm phán Israel trong các phiên điều trần xét duyệt ân xá. Kết quả đầy ngạc nhiên khi tỷ lệ các quyết định có lợi cho bị cáo giảm dần một cách đáng kể trong suốt buổi sáng, đạt mức gần 0% trước giờ nghỉ trưa, và sau đó tăng vọt trở lại 65% ngay sau khi các thẩm phán đã dùng bữa xong.

CÓ THỰC MỚI VỰC ĐƯỢC ĐẠO HẢ? Nghe có phi lý không? Làm sao một bữa ăn đơn giản lại có thể ảnh hưởng đến những quyết định quan trọng như vậy? Các nhà nghiên cứu giải thích rằng, việc đưa ra quyết định đòi hỏi năng lượng tinh thần đáng kể. Khi mức năng lượng này cạn kiệt (do đói, mệt mỏi), con người có xu hướng chọn những phương án mặc định, ít tốn kém năng lượng hơn, hoặc tránh đưa ra các quyết định phức tạp. Trong trường hợp của các thẩm phán, quyết định từ chối ân xá (giữ nguyên hiện trạng) dễ dàng hơn về mặt tinh thần so với việc cân nhắc và đưa ra quyết định ân xá (một thay đổi cần sự phân tích và trách nhiệm).

Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là các nghiên cứu gần đây đã đưa ra một số tranh luận về nguyên nhân gốc rễ của hiệu ứng này. Một số cho rằng nó có thể là do yếu tố sắp xếp lịch trình vụ án (các vụ án phức tạp hơn, cần thời gian xử lý lâu hơn thường được xếp vào đầu hoặc sau giờ nghỉ), hoặc do cơ chế so sánh định hướng hơn là sự cạn kiệt tinh thần. Dù vậy, cốt lõi của "HUNGRY JUDGE EFFECT" vẫn chỉ ra một sự thật không thể phủ nhận rằng các yếu tố ngoại cảnh, tưởng chừng không liên quan, có thể tác động mạnh mẽ đến quá trình ra quyết định của con người.

📌 ỨNG DỤNG VÀO CHỨNG KHOÁN:

Vậy, điều này liên quan gì đến việc mình đang mua bán cổ phiếu trên sàn? Mặc dù mình không phải là một vị thẩm phán đang xét duyệt ân xá, não bộ mình vẫn hoạt động theo những quy luật sinh học và tâm lý tương tự. Khi mình đói, mệt mỏi, căng thẳng, hoặc đơn giản là không được nghỉ ngơi đầy đủ, khả năng ra quyết định hợp lý của mình sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng (dễ nhất thì mấy ông con trai cứ đi soi lại xem mấy chị em khi đói thế nào nhé)

Hãy tưởng tượng một ngày giao dịch điển hình:

⛅ Sáng sớm, tinh thần minh mẫn: nghiên cứu kỹ lưỡng các mã cổ phiếu, phân tích biểu đồ, và đưa ra quyết định mua bán dựa trên logic và dữ liệu.

🕛 Trưa, bụng đói cồn cào: cố gắng theo dõi thị trường, nhưng sự khó chịu từ cơn đói làm mất tập trung. Tới đoạn này là sẽ rất dễ bỏ qua các tín hiệu quan trọng, đưa ra quyết định vội vàng để có thể nhanh chóng đi ăn. Có thể là ngập ngừng với việc cắt lỗ, hoặc thiếu quyết đoán với việc mua một cổ phiếu do ngại phân tích thêm.

🌇 Chiều, sau khi đã no bụng và nghỉ ngơi: năng lượng tinh thần được phục hồi, mình lại có thể đưa ra những đánh giá sắc bén hơn, nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn.

Đương nhiên, HUNGRY JUDGE EFFECT không chỉ giới hạn ở việc đói bụng không, nó chỉ là một hiệu ứng và là hệ quả của việc thiếu hụt năng lượng. Có thể kể tới một vài trạng thái khác như THIẾU NGỦ, STRESS, OVER-TRADE, v.v. Đặc biệt lưu ý ở đây, over-trade là trạng thái thường thấy ở những trader mới, những nhà đầu tư cá nhân còn thiếu kinh nghiệm. Họ thường thực hiện quá nhiều lệnh trading mỗi ngày mà không dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý. Đừng nghĩ chỉ vào lệnh không thôi, mỗi một lần Enter vào lệnh là mỗi lần hao tâm tổn sức lắm đấy.

📌 TÁC ĐỘNG

Khi HUNGRY JUDGE EFFECT hay nói rộng hơn là sự cạn kiệt tinh thần lên ngôi, những thiên kiến tâm lý khác cũng có cơ hội bùng phát mạnh mẽ hơn:

🔸Thiên kiến hiện trạng (Status Quo Bias): Bạn có xu hướng giữ nguyên các vị thế đang có, ngay cả khi chúng không còn phù hợp với điều kiện thị trường. Việc bán một cổ phiếu đang lỗ đòi hỏi sự chấp nhận mất mát và một quyết định chủ động, điều này tốn nhiều năng lượng tinh thần hơn là việc "để đó" và hy vọng giá sẽ hồi phục.

🔸Thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias): Bạn chỉ tìm kiếm và chấp nhận những thông tin củng cố quan điểm hiện tại của mình, bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo. Khi mệt mỏi, bạn sẽ lười biếng hơn trong việc tìm kiếm thông tin đa chiều.

🔸Quá tự tin (Overconfidence): Sau một chuỗi thắng, bạn có thể trở nên quá tự tin và bỏ qua các nguyên tắc quản lý rủi ro, cho rằng mình "có duyên" với thị trường. Ngược lại, sau một chuỗi thua, sự chán nản có thể khiến bạn bỏ lỡ cơ hội hoặc giao dịch trả thù (revenge trading).

🔸Hành vi theo đám đông (Herding Behavior): Khi năng lực phân tích suy giảm, bạn dễ dàng bị cuốn theo tâm lý đám đông, mua khi mọi người mua và bán khi mọi người bán, thay vì đưa ra quyết định độc lập.

Tất cả những điều này có thể dẫn đến các quyết định giao dịch kém hiệu quả, từ việc nắm giữ cổ phiếu thua lỗ quá lâu, bỏ lỡ các cơ hội tốt, đến việc thực hiện các giao dịch bốc đồng mà không có phân tích rõ ràng.

---------------------------------------------------------------------------------------------

Tại Profit Hunter, mình không chỉ là người dẫn đường về kiến thức, mà còn là người bạn đồng hành, giúp bạn nhận diện, đối mặt và vượt qua những thách thức tâm lý trong hành trình đầu tư. Bởi lẽ, lợi nhuận bền vững không chỉ đến từ việc phân tích đúng thị trường, mà còn từ việc hiểu và làm chủ chính bản thân mình.

Hãy để Profit Hunter giúp bạn "nuôi dưỡng" một tâm lý vững vàng, đủ sức "đánh bại" cả những hiệu ứng tâm lý tiềm ẩn nhất, để mỗi quyết định giao dịch của bạn đều là một quyết định sáng suốt.

👌Cùng chia sẻ trải nghiệm của bạn với Profit Hunter nếu gặp phải những tình huống tương tự nhé!

#dautu #profithunter #psychology #behavioraleconomics